دعوت به تبادل نظر: مشکل تأمین و حفظ نیرو (برنامهنویس) در حوزه تولید نرمافزارهای مبتنی بر جاوا

وقتی با فعالان عرصه تولید نرمافزار مبتنی بر فناوری جاوا صحبت میکنیم، تقریباً همه به دنبال نیروهای خبره و ماهر برنامهنویسی جاوا و فناوریهای مربوطه هستند. از طرف دیگر، خیل عظیم فارغالتحصیلان را میبینیم که ظاهراً آمادگی لازم برای شروع کار در این حوزه را ندارند. بسياری از دانشجویان یا کارجویان، علاقمند و مستعد هستند، اما نمیدانند دقیقاً چه باید بکنند.
مشکل بعدی حفظ نیروهاست. قطعاً ثبات در نیروها برای یک شرکت، سرمایه است. اما در این حوزه نیز شاهد عدم ثبات هستیم. قطع همکاری نیروها، اتفاقی رایج و معضلی جدی بین شرکتهاست. علاوه بر مشکلاتی مثل خدمت سربازی، مهاجرت به خارج از کشور و عطش ادامه تحصیل، جابجایی نیروها بین شرکتها هم گاهی مشکلآفرین است. بسيار میشنویم که مدیری گلهمند است که: «فلان نیرو را آموزش دادیم و وقتی به بار نشست، رفت!»
آیا منشأ این مشکلات، دانشگاه ها هستند؟ آیا مشکل از شرکتهاست؟ یا اشکالاتی در دانشجویان و کارجویان هست؟ آیا سایر کشورها هم مشکلاتی مثل ما دارند؟ 
و سؤال جدیتر این است که هر یک از ما برای رفع این معضلات چه میتوانیم بکنیم؟ به عنوان یک کارآفرین، دانشجو، استاد و … چه کنیم؟ ما نیز در انجمن جاواکاپ به دنبال ریشهیابی و ترویج راهحل در این حوزه هستیم. البته تا جایی که از دستمان برآید. به علت ماهیت انجمن جاواکاپ، ما از دریچه صنعت جاوا (تولید نرمافزار مبتنی بر جاوا و فناوریهای مرتبط) به این معضل مینگریم و منتظر مشارکت شما در این بحث هستیم.
مطمئناً عوامل متعددی بر رشد صنعت جاوا در ایران تأثیرگذارند؛ تعدادی از این عوامل در ادامه در قالب سؤالاتی به چالش کشیده شده اند:
- دسترسی به نیروی جاواکار خوب: آیا نیروی جاواکار خوب به اندازهی نیاز صنعت وجود دارد؟ آیا دسترسی به نیروهای خوب جاواکار آسان است؟
- حفظ نیروهای انسانی خوب جاواکار: آیا مدیران می توانند روی حضور درازمدت نیروهای خوب جاواکار حساب باز کنند؟ چرا نیروهای خوب فرار هستند؟
- فضای کسب و کار پویا: چه مشکلاتی در اکوسیستم و فضای کسب و کار شرکت ها وجود دارد؟ روالهای استخدام موجود تا چه میزان نیازهای کارفرمایان و جاواکارانِ جویای کار را برطرف می کنند؟ آیا شرکت ها استراتژی های مناسبی را برای آموزش و ارتقاء مهارت های نیروهای جاواکار به کار می گیرند؟
- کارایی روش های ارزیابی: روش های موجود برای ارزیابی نیروهای جاواکار تا چه میزان کارا هستند؟ آیا روش مناسبی برای ارزیابی سطوح مختلف مهارت جاواکاران وجود دارد؟
- الگوبرداری صحیح: صنعت جاوای ایران در مقایسه با سایر کشورها چه تفاوت هایی دارد؟ در مقایسه با سایر کشورها چه نقاط ضعفی در صنعت جاوای ایران وجود دارد؟ آیا دغدغه ی شناخت عوامل موفقیت سایر کشورها و الگوبرداری صحیح وجود دارد؟
ارتقای صنعت جاوا در ایران مستلزم شناخت نقاط ضعف و برنامه ریزی مناسب برای رفع آنها است. شناخت نقاط ضعف نیز مستلزم بررسی نقطه نظرات تمامی عناصر سازنده ی یک صنعت پویا است. بنابراین، تجربهی شما در جایگاه های مختلف (یک دانشجو که دغدغهی یادگیری، استخدام، و کسب مهارت دارد؛ یک کارفرما که دغدغهاش جذب و حفظ نیروی جاواکار خوب است؛ و غیره) سرمایه ای است ارزشمند برای رفع نقاط ضعف موجود در صنعت جاوای ایران.
منتظر نقطه نظرات شما در این زمینه هستیم:
– صنعت جاوای ایران در کدام یک از عوامل مطرح شده در بالا ضعف دارد؟ آیا عامل/عوامل دیگری را تجربه کرده اید؟
– برای رفع این نقاط ضعف چه راه حل/راه حل هایی را پیشنهاد می کنید؟ افراد (شامل دانشجویان و کارفرمایان) و نهادها (شامل نهادهای آموزشی مثل دانشگاه ها، شرکت ها، انجمن های علمی مانند جاواکاپ، و حتی نهادهای حاکمیتی) چه وظیفه ای دارند؟
لطفاً از طريق بخش «نوشتن دیدگاه» (در پایین همین مطلب) در این بحث شرکت کنید.




اگر از افراد معمولی (معدل پایین) استفاده شود، دیگر از بابت مهاجرت به دیگر کشورها یا دیگر شرکتها، نگرانی ای نخواهد بود!
در رابطه با تخصص و مشکلات آموزشی هم باید روحیه مطالعه واقعی و پر بازده را جایگزین سیستم فعلی نمره و مدرک گرایی کرد.
صنعت نرم افزار حتی بدون استخدام هم می تواند برای یک نفر درآمد کسب کند؛ اما برای این کار به سیستمهای نقل و انتقال پولی بین المللی و همچنین قانون کپی رایت نیاز داریم.
پس هر 3 بخش می توانند اصلاحاتی انجام دهند:
1. دولت در قوانین
2. کارفرما در ارزشیابی و استخدام
3. کارمند در آموزش و تخصص واقعی که نیازمند مطالعه و تمرین همیشگی است.
سلام خدمت دوستان
نظرات همه عزیزان رو خوندم و از همه تشکر می کنم که وقت گذاشتد و موارد مدنظرشون رو مطرح کردند.
بنده هم می خواستم به مواردی اشاره کنم که به قول شاعر حرف دیگر دارم و جوش دگر *** گوش دیگر خواهم و هوش دگر !!!
قبل از شروع صحبت لازمه چند تا تا تقسیم بندی در کشورمون درباره کار برنامه نویسی جاوا رو ذکر کنم (حداقل اینها در ذهن بنده هست !)
مسائل مرتبط با کار برنامه نویس:
1 – مادی : مسائل اقتصادی مانند حقوق، افزایش حقوق، مزایا و خدمات ارائه شده به برنامه نویس
یه شرکت یا می تونه بطور کامل توقع مادی برنامه نویس رو برآورده کنه یا نسبی. در حالت نسبی، شرکت سعی می کنه از راه وعده هایی که به مسائل معنوی برمی گرده برنامه نویس رو قانع کنه (که به نظرم کاملا روش معقولی به نظر می رسه). حتی شاید برنامه نویسانی هم که توقع مادی شان کامل برآورده می شه بعد از مدتی کار، ذهن شان به سراغ مسائل معنوی بره.
حالا اینجاست که مسائل معنوی از اهمیت ویژه ای برخورد می شه.
2 – معنوی:
مسائل معنوی چیه؟ اینکه برنامه نویس حس کنه داره پیشرفت می کنه و احساس کنه درجا نمی زنه. اینکه فکر کنه در یه پروژه تیمی که در آن حضور داره، به نوبه خود نقش موثری داره و وقتی در اتمام کار روزهای پیشین خودش رو می بینه، حس می کنه که نسبت به قبل پیشرفت کرده. درسته که جاوا صرفا یه زبان برنامه نویسی نیست و به یادگیری صرفا یه زبان ختم نمی شه و مجموع یک سری تکنولوژی با وسعت و عمق زیاد هست و البته تجربه بعضی از قسمت های این تکنولوژی هم زمان بره، اما به نظرم پیشروی و پیشرفت تدریجی برنامه نویس در قسمت های مختلف تکنولوژی جاوا (متناسب با پروژه) می تونه برای او امیدوار کننده باشه و مرحمی بر زخم های او حاصل از کمبودهای مادی ! که البته نقش مدیر فنی هم در این مقوله بسیار پررنگ خواهد شد.
حالا برنامه نویسان داخل کشور تصمیم می گیرند محیط کارشون رو تعیین کنند:
محیط کار و ویژگی هایش:
1 – دولتی : به نحوی به یک سازمان دولتی متصل اند و برنامه نویسان با پروژه های مرتبط با سازمان مربوطه دست و پنجه نرم می کنند.(مثلا x% سهام شرکتی متعلق به یک بانک هست) ؛ معمولا در شرکت های دولتی مجموع حقوق و مزایا بیشتر از شرکت های خصوصیه.
2 – خصوصی : شرکت هایی هستند که در پروژه های دولتی خدماتی از قبیل مشاوره، پیاده سازی و… ارائه می دهند که به هر دلیل آن سازمان دولتی قصد نداره به طور مستقل تمام مراحل انجام یه پروژه رو به عهده بگیره؛ پویا بودن و امکان ورود به مسائل جدید و کسب تجربه در آنها جزو ویژگی های بارز شرکت های خصوصیه. یعنی شخص تخمین می زنه مثلا ظرف مدت n سال که حقوقش پایین تر از شرکت های دولتی است، می تونه توانایی خودش رو خوب افزایش بده.
شاید یکی از بارزترین مشکلات و اعصاب خوردی ها ! برای برنامه نویسی با داشتن پیش زمینه تقسیم بندی های بالا اینه که مغایرت حس کنه. یعنی ببینه این تقسیم بندی ها با شرایطش مطابقت نداره! برنامه نویس رفته در یه شرکت خصوصی با این توقع که محیطش پویاست و می تونه مشکلات مادیش رو با پیشرفت در کار (یعنی همون مسائل معنوی) جبران کنه، اما هیچ جای پیشرفتی هم وجود نداره !!! مثلا می بینه در یه پروژه تنها کار تکراری و کم اهمیت به او assign می شه. در این صورت نه تنها محیط کار و خود کار برای برنامه نویس دیگر هیچ پویایی نداره، بلکه خسته کننده و حتی شاید عذاب آور نیز باشه….
اهمیت مدیران شرکت (خصوصی و دولتی) :
در بالا اشاره ای به مدیر فنی کردم. وقتی مدتی کار می کنی، نقش مدیر فنی پروژه ای که در آن هستی خیلی پررنگ می شه تا جایی که عده ای از برنامه نویسان اعتقاد دارند زیاد مهم نیست که در شرکت خصوصی کار کنی یا دولتی، مهم اینه که تحت نظر چه مدیر فنی کار می کنی و او چقدر برای اعضای تیم اهمیت قائله. حتی شاید تشابه یه مدیر فنی و یک پدر در بعضی از مقوله ها بیجا نباشه. (شبیه فیلم هندی !)
همون طور که یه پدر سعی می کنه با یافتن راه هایی توانایی ها و تجارب خودش رو به فرزندش منتقل کنه و البته در این راه هم بخیل و بی خیال نیست، مدیر فنی هم همین طوره. به هر حال پدر می دونه که روزی پسرش هم همانند او پدر و مسئول خواهد شد، اما در انتقال تجاربش بخیل نیست. اینکه مدیر فنی دریایی از دانش و تجربه باشه، اما حتی به قدر یک لیوان آن هم نصیب اعضای تیم نشه بیانگر وجود مشکلاتی است.
سایر مسئولین یه شرکت هم به نوبه خود نقش مهمی در رضایت برنامه نویسان شرکت ایفا می کنند، سخن به درازا کشید! از همه عذرخواهی می کنم.
شرح این هجران و این خون جگر*** این زمان بگذار تا وقت دگر
آسوده شبی باید و خوش مهتابی*** تا با تو سخن گویم از هر در و هر بابی
با سلام خدمت دوستان دلسوز
نظر من به نظر وفا خیلی نزدیکه! به علت خصولتی بودن اقتصاد کار آی تی در ایران سود کافی نداره و با اینکه حقوق مهندس نرم افزار در ایران خیلی کم تر از متوسط دنیاست باز هم شرکت های واقعا خصوصی ما ورشکسته هستند. استادان محترم دانشگاه کیلومترها با دانش کاربردی نرم افزار فاصله دارند و بسیاری از اونها حتی یک پروژه صنعتی واقعی و موفق در زندگی شون نداشتند پس اصلا چی رو میخواهند آموزش بدهند؟
خوشبختانه زبان آی تی مثل زبان انگلیسی بین المللیه و در صورت آموزش صحیح یک مهندس میتونه خارج از اقتصاد ورشکسته ایران تو محیط بین المللی کار کنه و با اینکه تو ایران زندگی میکنه به دلار کسب در آمد کنه ولی سیستم تحریم ها حتی این رو هم از مهندس ایرانی دریغ کرده.